Onderzoek en publicaties

Onderzoeksprojecten

In het project Uitdagend mvt-onderwijs door cultuur worden de functie en selectie van culturele inhouden in bestaande leergangen in kaart gebracht met als doel het formuleren van een leerlijn en de ontwikkeling en toetsing van lesmateriaal. Hiertoe is een survey gehouden onder 104 docenten, 32 studenten van het vak Duits en 5 medewerkers uit onderwijsgerelateerde instituten. De resultaten laten een behoefte zien aan meer aandacht voor de doeltaal als voertaal en aan interculturele sensibilisering en interculturele inhoud. Het door het mvt-team  georganiseerde symposium “Uitdagend cultuuronderwijs in de mvt-les” [Nijmegen, 7 oktober 2016] toont een aantal verbeterpunten aan voor cultuur in het Nederlands mvt-onderwijs, zoals de uitwerking van bruikbare theoretische concepten van Landes- en Cultuurkunde voor mvt-onderwijs, de verbetering van uitwisseling tussen docenten over betekenisvol taalonderwijs, en de wens naar concrete materialen die men in de les kan inzetten. Op deze vlakken is inmiddels actie ondernomen. Zo is in het kader van het Euregio-Interreg-project „Nachbarsprache&buurcultuur“ een concept voor een intensieve scholenuitwisseling in Duits-Nederlandse context ontwikkeld. Ook is onderwijsmateriaal ontwikkeld in samenwerking met studenten van de universiteiten in Nijmegen (NL) en in Hannover en Marburg (D) (http://www.ru.nl/drillingsberichte-de/unterrichtsmaterial/). Ook voor de toekomst is vanuit VO-docenten de wens geuit  om meer lesmateriaal te ontwikkelen met good-practice voorbeelden.

Het project Doeltaalgebruik richt zich op de contextfactoren die doeltaalgebruik positief dan wel negatief beïnvloeden. Binnen het project is een grootschalige en longitudinale studie naar doeltaalgebruik verricht die zich richt op leraren in opleiding. In de hieruit volgende publicatie (Tammenga-Helmantel & Mossing Holsteijn, 2016) zijn implicaties voor het onderwijsveld en voor de lerarenopleiding geformuleerd. Verder zijn er twee literatuurstudies uitgevoerd, één naar de effecten van doeltaalgebruik (Tammenga-Helmantel, Van Eisden, Heinemann & Kliemt 2016) en één over de didactiek van doeltaalgebruik (Tammenga-Helmantel, Van Eisden & Heinemann in druk). Een keynote (RU november 2016) en workshops over doeltaalgebruik zijn verzorgd op studiedagen voor VO-docenten en congressen. Een belangrijke algemene uitkomst van de diverse enquêtes en lesobservaties in het project is dat docenten de relevantie van doeltaalgebruik inzien, maar dat de uitvoering moeizaam gaat en dat het moeilijk is vol te houden. Vervolgonderzoek richt zich daarom op de ondersteuning van docenten.

Het project Language awareness bestaat uit een survey onderzoek onder lerarenopleiders en MVT-docenten, waarin ideeën over taalbewustzijn worden geïnventariseerd. In 2016 is een enquête ontworpen gebaseerd op achtergrondliteratuur m.b.t. taalbewustzijn en onderwijs 2032, in overleg met vakdidactici en docenten. Na een pilot onder 10 docenten en 5 vakdidactici is de enquête in september 2016 online uitgezet. Uiteindelijk hebben 281 deelnemers de enquête ingevuld waarvan 212 deelnemers de enquête volledig hebben doorlopen. Behalve enquêtes zijn in december 4 focusgroepinterviews afgenomen. De analyse van alle gegevens wordt momenteel nog uitgevoerd. 

Publicaties

Hoch, B., Jentges, S. & Tammenga-Helmantel, M. (2016): Beantworte die Fragen auf Niederländisch. Zielsprachengebrauch in niederländischen DaF-Lehrwerken. InfoDAF, 43/6, 599-622.

Jauregi, K. (2016). Hoe eerder je interculturele contact oefent, hoe beter. Didactief 46/4, 7.

Jentges, S. (2016). Deutsch lernt man meistens auf Niederländisch. Zielsprachengebrauch im schulischen Fremdsprachenunterricht in den Niederlanden. Glottodidactica, 108-123.

Jentges, S. & C. Cerri (red.) (2015). Raumwahrnehmung, interkulturelles Lernen und Fremdsprachenunterricht. Reihe: Perspektiven Deutsch als Fremdsprache, Band 31 (Hg. von Uwe Koreik, Udo Ohm und Claudia Riemer). Baltmannsweiler: Schneider-Verlag Hohengehren.

Jentges, S. & C. Cerri (2015). (Urbane) Räume als Schlüssel zum kulturgeprägten Lernen. In: IDT (Hg.): IDT 2013. Band 3: Kultur, Literatur und Landeskunde. Bozen/Bolzano: University Press, 147-162.

Jentges, S. & C. Cerri (2015). Erlebter Raum, erlebte Kultur: Räume als Schlüssel zum landeskundlichen Lernen im Fremdsprachenunterricht. In C. Cerri & S. Jentges (red.), Raumwahrnehmung, interkulturelles Lernen und Fremdsprachenunterricht. Baltmannsweiler: Schneider-Verlag Hohengehren, 97-120.

Jentges, S., Adamczak-Krysztofowicz, S. & Stork, A. (2015). Fremde und eigene Gewässer – Einführende Gedanken und Aktivitäten zum interkulturellen Lernen im Fremdsprachenunterricht. In C. Cerri & S. Jentges (red.), Raumwahrnehmung, interkulturelles Lernen und Fremdsprachenunterricht. Baltmannsweiler: Schneider-Verlag Hohengehren, 11-32.

Jentges, S. (2015). Literarischer Schreibgenuss – Kreatives Schreiben als Impuls für einen interkulturell orientierten Umgang mit Literatur im Fremdsprachenunterricht. In J. Kic-Drgas (red.), Literatur und Interkulturalität im Fremdsprachenunterricht am Anfang des 21. Jahrhunderts. Reihe: Lingua. Fremdsprachenunterricht in Forschung und Praxis. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 55-78.

Jentges, S., Cerri, C. & Delhey, Y. (2015). Raumdenken: Interkulturelles Lernen im europäischen Kontext. In C. Cerri & S. Jentges (red.), Raumwahrnehmung, interkulturelles Lernen und Fremdsprachenunterricht. Baltmannsweiler: Schneider-Verlag Hohengehren, 3-10.

Kok, E. & Tammenga-Helmantel, M. (2016). Mvt-lerarenopleiders leren: vakdidactisch onderzoek en beoordelen van de vakdidactische competentie. Levende Talen Magazine, 103/6, 50-51.

Le Bruyn, B. (2016). Les articles et leur absence en français : théorie et implications pour l’enseignement des néerlandophones. Études de linguistique appliquée, 182, 197-212.

Maijala, M. & Tammenga-Helmantel, M. (2016). Regionalität als Stärke? Eine Analyse von finnischen und niederländischen DaF-Lehrwerken. InfoDAF, 5, 537-565.

Maijala, M., Tammenga-Helmantel, M. & Donker, E. (2016). Das DACH-Konzept in finnischen und niederländischen DaF-Lehrwerken. Zielsprache Deutsch, 43/1, 3-33.

Tammenga-Helmantel, M., Eisden, W. van, Heinemann, A. & Kliemt, Ch. (2016). Über den Effekt des Zielsprachengebrauchs im Fremdsprachenunterricht: eine Bestandsaufnahme. Deutsch als Fremdsprache, 53, 30-38.

Tammenga-Helmantel, M. & Mossing Holsteijn, L. (2016). Doeltaal in het moderne vreemde talenonderwijs. Gebruik en opvattingen van leraren in opleiding. Rapportage Meesterschapsteam vakdidactiek MVT/RUG.

Tammenga-Helmantel, M., Eisden, W. van, Heinemann, A. & Kliemt, Ch. (in druk). Die Didaktik zu einem erfolgreichen Einsatz der Zielsprachen im Fremdsprachenunterricht. Te verschijnen in Deutsch als Fremdsprache.

Tammenga-Helmantel, M. & Bruyn, B. Le (2016). MVT-onderwijs: hoe willen we het hebben en wat willen we weten? Levende Talen Magazine, 103/8, 44-45.

Tammenga-Helmantel, M. (2016). Mvt-lerarenopleiders leren: over opvattingen van opleiders en (aanstaande) docenten. Levende Talen Magazine, 103/2, 44-45.

Tammenga-Helmantel, M. & Jentges, S. (2015). Lerarenopleiders leren: vakdidactisch onderzoek. Levende Talen Magazine, 102 (6), 52-53.